YAYLARLA İLGİLİ ÖZELLİKLER
Farklı maddelerden yapılmış olmaları yayların esnekliklerinin farklı olmasına neden olur.
Farklı cins yaylara eşit kuvvetler uygulansa da uzama miktarları farklı olur.
Yaylara kapasitesinden fazla kuvvet uygulandığında esnekliğini kaybeder.
Esnekliğini kaybetmedikleri sürece uzama miktarları uygulanan kuvvetle doğru orantılıdır.
Yaylar kendisini geren cisme, eşit büyüklükte ve zıt yönde bir kuvvet uygular.
YAYLARIN UZAMASI
Bir yaya bir cisim asıldığında uzar.
Yaydaki uzama miktarı yaya uygulanan kuvvet ile doğru orantılıdır.
Yaya etki eden kuvvet ile yaydaki uzama miktarı arasındaki bağıntı; F = k.x tir.
F Yaya etki eden kuvvet › N
X Yaydaki uzama miktarı › m
k Yay sabiti › N/m
Yay sabiti yayın yapısına ve uzunluğuna bağlı bir büyüklüktür.
YAYLARIN BAĞLANMASI
1- Seri bağlama: Yayları uç uca eklediğimizde seri bağlamış oluruz. Seri bağlı yayların uzama miktarı, tek bir yayın uzama miktarına eşittir. Yaylar seri bağlandığında toplam yay sabiti, yayların her birinin yay sabitinden küçüktür.
2- Paralel bağlama: Paralel bağlı yayların uzama miktarı; yaylara etki eden kuvvet ya da asılan ağırlığın paralel bağlı yay sayısına oranına eşittir. Yaylar paralel bağlandığında toplam yay sabiti, yayların her birinin yay sabitinden büyüktür.
NOT: Farklı cins iki yaya özdeş ağırlıklar asılırsa yay sabiti ile uzama miktarları ters orantılı olur. Yani yay sabiti büyük olan yayın uzama miktarı az, yay sabiti küçük olanın uzama miktarı büyük olur.
NOT: Farklı cins iki yay aynı miktarda uzuyorsa; yay sabiti ile yaya uygulanan kuvvet doğru orantılı olur. Yani yay sabiti büyük olana büyük kuvvet, yay sabiti küçük olana küçük kuvvet uygulanır.
Esneklik potansiyel enerjisi: Denge konumundaki bir yay x kadar sıkıştırılır ya da x kadar gerilirse bir enerji depolar. Yayın depoladığı bu enerjiye esneklik potansiyel enerjisi denir.
Esneklik potansiyel enerjisi sıkıştırma veya gerilme miktarına ve esnek maddenin cinsine bağlıdır.
Yayda depolanan potansiyel enerji; Ep= ½ k.x2 bağıntısı ile hesaplanır. |
|
